Paul Hindemith was een van de meest complete musici aller tijden. Als groot componist van instrumentale muziek uit de 20e eeuw was hij tevens multi-instrumentalist, professioneel altviolist, professor (waaronder een periode aan Yale) en meester-theoreticus die verschillende teksten schreef gebaseerd op zijn eigen omvattende visie op muzikale betekenis. Hoewel veel van zijn muziek een diversiteit aan 20e-eeuwse technieken verkent, is Hindemiths muziek grotendeels tonaal, melodisch en kunstzinnig gecomponeerd. Een enorm oeuvre van uitstekende werken voor een verbazingwekkend breed scala aan instrumentale ensembles kenmerkt Hindemith in de eerste plaats als componist van kamermuziek.
Hindemith componeerde het Kwintet voor Klarinet en Strijkkwartet, Op. 30, in 1923 toen hij achtentwintig was. Relatief kort maar heerlijk rijk en gevarieerd, duurt het kwintet ongeveer achttien minuten en bestaat het uit een reeks van vijf delen die, zelfs naar Mozarts maatstaven, miniaturen zijn. Maar dit is geen onsamenhangende suite. Er zijn buitengewone verbanden tussen de verschillende delen, waardoor dit een geïntegreerd, samenhangend geheel vormt met de formele structuur van de klassieke meesters net onder de oppervlakte. Overal is er een rijke melodie die gewoonweg "werkt".
Het kwintet begint met een krachtig, motorisch thema: een motto van vijf noten dat thematische variaties en permutaties door het hele werk heen voortbrengt. Net als kolommen die een symmetrische structuur omlijsten, zijn het eerste en het laatste deel met elkaar verbonden. Bij nadere beschouwing blijkt dat het laatste deel precies het eerste deel in omgekeerde volgorde is. Technisch gezien wordt dit retrograde of krabbeweging genoemd; het is het eerste deel achterstevoren gespeeld. Het langzame deel volgt daarna. Rustig en ontspannen, stijgt het zonder onderbreking op uit het eerste deel met een kronkelend thema in de cello. Elk van de spelers voegt zich beurtelings bij het thema, in de stijl van een canon of fuga. De klarinet wordt in reserve gehouden en heeft een krachtig effect bij zijn intrede. De muziek kenmerkt zich door het vertragen en spreiden van het thema in de klarinet (bekend als augmentatie), op magische wijze begeleid door het thema in zijn normale tempo in de strijkers.
Het centrale deel dient als scherzo, in dit geval met de ietwat ondeugende titel "Schneller Ländler", een snellere Ländler. De Ländler is een Oostenrijkse volksdans in een gematigde driekwartmaat die ouder is dan zijn snellere neef, de wals. Hindemith brengt een soort wervelende derwisj, een fantastische droom van Ländlers, walsen, volksmelodieën en orgeldraaiers in een kleurrijke, energieke werveling. Het korte Arioso vormt een opvallend contrast en een moment van rust. Exotisch, sensueel en beklijvend, zingt een enkele viool een huiveringwekkende smeekbede, een sirenenzang uit een andere wereld. Drie eenvoudige, onversierde bezweringen van de klarinet versterken de uniciteit van deze mysterieuze oase van rust. Het meest afwijkende muzikale karakter van het hele kwintet, de magie ervan blijft slechts kortstondig hangen voordat het schelle begin, achterstevoren gespeeld, het einde wordt. Dit is muziek die zichzelf in een spiegel aanschouwt.
Feedback sturen
